arrow_back

SMR Series 1: Safety by Design

การออกแบบ SMR เพื่อช่วยยกระดับความปลอดภัยให้ดีขึ้น

Green Energy
by Sorapong Suksawat (SOW)

เมื่อพูดถึง "พลังงานนิวเคลียร์" หลายคนอาจจะยังมีภาพจำของโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่และมีความกังวลเรื่องความปลอดภัย แต่ในปัจจุบัน เทคโนโลยีได้ถูกพัฒนาอย่างต่อเนื่องจนให้กำเนิดเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กหรือที่รู้จักกันในชื่อ SMR (Small Modular Reactor) หลายคนอาจเข้าใจผิดว่า SMR อาจจะแค่เป็นเตาปฏิกรณ์ที่มี "ขนาดเล็กกว่า" แต่จริงๆ สาเหตุนึงที่ทำให้ SMR กลับมาได้รับความสนใจและพูดถึงมากขึ้นในสังคมอีกครั้ง ยังรวมไปถึงการออกแบบและเทคโนโลยีที่ถูกพัฒนาเป็นองค์รวมที่จะส่งมอบความปลอดภัยในแง่มุมต่างๆ


What is SMR?

คำว่า "Small" ของ SMR ไม่ได้หมายถึงแค่ขนาดที่เล็กลงทางกายภาพ แต่ยังถูกนิยามจาก "กำลังการผลิตไฟฟ้า" ที่ต้องน้อยกว่า 300 เมกะวัตต์ไฟฟ้า (< 300 MWe) เมื่อเทียบกับโรงไฟฟ้าแบบดั้งเดิม (300-700++ MWe) ซึ่งข้อดีของขนาดที่เล็กลงนี้ส่งผลโดยตรงต่อความปลอดภัย เพราะเมื่อใช้ปริมาณเชื้อเพลิงในระบบน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญ การจัดการและควบคุมกากเชื้อเพลิงนิวเคลียร์จึงทำได้รัดกุมและง่ายขึ้นมาก นอกจากนี้ เทคโนโลยียังถูกพัฒนาให้ย่อส่วนลงไปได้อีกระดับที่เรียกว่า Microreactor (กำลังผลิต < 20 MWe) ซึ่งมีจุดเด่นเรื่องการประกอบเบ็ดเสร็จแบบโมดูลและขนส่งได้ง่ายด้วยรถบรรทุก จึงตอบโจทย์อย่างมากในการใช้เป็นแหล่งพลังงานสะอาดที่มั่นคงให้กับชุมชนเล็กๆ พื้นที่ห่างไกล เกาะที่สายส่งไฟฟ้าหลักเข้าไม่ถึง หรือแม้แต่พื้นที่อุตสาหกรรมเฉพาะกลุ่มอย่างเหมืองแร่


From “Active” to “Passive” Safety

หากเรามองย้อนกลับไปตั้งแต่การเริ่มพัฒนาเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ฟิชชัน (Fission Reactor Development) ตั้งแต่ยุคบุกเบิก Generation I (ช่วงปี 1950 - 1960) มาสู่ยุคนวัตกรรมแห่งอนาคตอย่าง Generation III+ และ IV สิ่งที่พัฒนาอย่างก้าวกระโดดคือ "แนวคิดการออกแบบระบบความปลอดภัย“ ในเตาปฏิกรณ์แบบดั้งเดิม ซึ่งเป็น ”เตาปฏิกรณ์แบบใช้น้ำ (Light Water Reactor, LWRs)" ระบบความปลอดภัยส่วนใหญ่จะทำงานในรูปแบบ “Active Safety” ที่ต้อง "ออกแรงบังคับ" กลไกต่างๆให้ทำงานโดยจำเป็นต้องพึ่งพาพลังงานไฟฟ้าเป็นหัวใจหลักในการขับเคลื่อน เช่น การใช้ปั๊มน้ำขนาดใหญ่ (Primary Coolant Pumps) ดันน้ำให้หมุนเวียนเพื่อระบายความร้อน หรือในกรณีฉุกเฉินที่เกิดเหตุไฟฟ้าดับก็ยังต้องพึ่งพาเครื่องปั่นไฟสำรองเพื่อสั่งงานระบบลดความร้อนฉุกเฉิน (Decay Heat Removal & Containment Cooling) อีกทั้งยังมีโครงสร้างซับซ้อนเพราะแยกตัวปรับความดัน(Pressurizer) และเครื่องกำเนิดไอน้ำ (Steam Generators) ไว้ภายนอกเตา ดังนั้น จุดอ่อนสำคัญของระบบนี้คือ "หากระบบไฟฟ้าล้มเหลว ระบบความปลอดภัยก็เสี่ยงที่จะล้มเหลวตามไปด้วย (If the power fails, the system fails)"


เพื่อปิดจุดอ่อนนี้ เตา SMR จึงพลิกโฉมแนวคิดมาใช้ระบบ “Passive Safety” ซึ่งปล่อยให้กลไกความปลอดภัยทำงานได้เองโดยอัตโนมัติตามกฎทางฟิสิกส์ โดยการออกแบบจะเน้นการรวมเอาอุปกรณ์สำคัญเข้าไว้ด้วยกันในตัวเตาเป็นระบบเดียว (Integrated Pressurizer Region & Steam Generators) เพื่อตัดความเสี่ยงเรื่องท่อรั่วไหลภายนอก และตัดปั๊มน้ำหลักทิ้งไปและเปลี่ยนมาใช้การหมุนเวียนน้ำตามธรรมชาติ (Natural Circulation) จากความแตกต่างของอุณหภูมิแทน ทำให้แม้ไฟฟ้าดับสนิท ระบบก็ยังพาความร้อนสะสมออกสู่ภายนอกได้ 100% ควบคู่ไปกับระบบแท่งควบคุมที่พร้อมจะตกลงมาหยุดปฏิกิริยาทันทีด้วยแรงโน้มถ่วงของโลก (Gravity-driven shutdown) เพื่อหยุดปฏิกิริยาได้ทันทีโดยไม่ต้องง้อไฟฟ้าสำรอง ระบบ Passive Safety จึงเปรียบเสมือนเกราะป้องกันตัวเองที่ไม่มีวันไฟดับ เพราะกฎของธรรมชาติทำงานอยู่ตลอดเวลา


Industrial Integration

เรื่องระบบความปลอดภัย Active และ Passive ที่เราพูดถึงกันไปก่อนหน้านี้ ส่วนใหญ่จะเป็นแนวคิดที่ใช้ในเตาปฏิกรณ์แบบใช้น้ำ ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ใช้งานกันมาอย่างยาวนาน แต่จุดอ่อนสำคัญของการใช้น้ำเป็นสารหล่อเย็นคือ เมื่อน้ำร้อนจัดจนเดือด มันจะกลายเป็น "ไอ" ที่สร้างแรงดันมหาศาล (Steam Pressure) ทำให้วิศวกรต้องออกแบบถังและระบบท่อให้หนาและทนแรงดันได้สูงมากๆ เพื่อป้องกันการระเบิด แต่สำหรับนวัตกรรมแห่งอนาคตอย่าง SMR ยุคใหม่ (Generation IV) ได้ก้าวข้ามข้อจำกัดนี้ไปโดยสิ้นเชิง ด้วยการเปลี่ยนจากน้ำไปใช้ "สารหล่อเย็นรูปแบบใหม่" ที่สามารถทนความร้อนได้สูงมากโดยไม่เดือดกลายเป็นไอหรือเปลี่ยนสถานะจนทำให้เกิดเป็นความแตกต่างของแรงดันหรือปริมาตรที่จะกระทบกับโครงสร้างหรือระบบของเตา นคือ ยังคงสถานะเป็นก๊าซหรือของเหลวได้ตลอด ทำให้เตาสามารถทำงานได้ที่ "ความดันบรรยากาศปกติ" ไร้ความเสี่ยงเรื่องแรงดันไอน้ำระเบิด และยังมาพร้อมกับนวัตกรรมเชื้อเพลิงที่ช่วยอุดรอยรั่วเรื่องกัมมันตภาพรังสีได้อย่างอยู่หมัด โดยแบ่งออกเป็น 3 รูปแบบหลักๆ ดังนี้



  1. HTGRs (High Temperature Gas-cooled Reactor): เปลี่ยนจากน้ำ เป็นก๊าซฮีเลียม

เตาแบบนี้ใช้ก๊าซฮีเลียมเป็นตัวพาความร้อน แต่จุดเด่นที่แท้จริงคือการใช้เชื้อเพลิงนวัตกรรมใหม่ที่เรียกว่า TRISO ซึ่งถูกออกแบบมาให้ทำหน้าที่เป็น "เกราะป้องกันตัวเอง (Meltdown-Proof)" เชื้อเพลิงรูปแบบนี้สามารถทนความร้อนทะลุ 1,800 องศาเซลเซียสได้โดยไม่หลอมละลายจากการออกแบบเป็นเหมือนลูกบอลเชื้อเพลิงที่ครอบด้วยเปลือกหลากหลายชั้น ควบคู่กับโครงสร้างเตาที่หน่วงความร้อนได้มหาศาล ทำให้ระบายความร้อนสู่ธรรมชาติได้เอง ปิดประตูความเสี่ยงเรื่องรังสีรั่วไหลได้อย่างสมบูรณ์

  1. LMFRs (Liquid Metal Fast Reactor): เปลี่ยนจากน้ำ เป็นโลหะเหลว

เตารูปแบบนี้ใช้โลหะเหลว เช่น โซเดียม (Sodium, Na) หรือ ตะกั่ว (Lead, Pb) เป็นตัวพาความร้อน ข้อดีคือโลหะเหลวเหล่านี้มักมีจุดเดือดที่สูงมาก เตานี้จึงทำงานได้ที่ความดันบรรยากาศปกติแม้จะอยู่ในสภาพที่เจออุณหภูมิที่สูงก็ตาม ตัดปัญหาเรื่องท่อระเบิดจากแรงดันไอน้ำทิ้งไป แถมโลหะเหลวยังมีคุณสมบัติดูดซับความร้อนได้มหาศาล และหมุนเวียนพาความร้อนตามธรรมชาติได้ดีเยี่ยม ทำให้ระบบมีความเสถียรสูงและสามารถระบายความร้อนสะสมได้อย่างปลอดภัย

  1. MSRs (Molten Salt Reactor): ล้ำหน้าด้วยการใช้ เกลือหลอมเหลว

เป็นการออกแบบที่แหวกแนวที่สุด โดยการนำเชื้อเพลิงไปละลายรวมกับ "เกลือหลอมเหลว (Molten Salt)“ ที่ทำหน้าที่เป็นทั้งเชื้อเพลิงและสารหล่อเย็นผสมอยู่เป็นเนื้อเดียวกัน ทำงานได้ที่ความดันปกติเช่นกัน พร้อมเพิ่มความปลอดภัยขั้นสุดคือระบบ "จุกเกลือ (Freeze Plug)" นั่นคือ หากระบบเกิดร้อนเกินขีดจำกัด จุกเกลือนี้จะละลายตามธรรมชาติ ปล่อยให้เชื้อเพลิงเหลวไหลตกลงสู่ถังนิรภัยใต้ดินด้วยแรงโน้มถ่วงทันที และจะแข็งตัวกลับเป็นเกลือเมื่อเย็นตัวลง ทำให้ป้องกันการรั่วไหลได้อย่างสมบูรณ์แบบ


อัปเดตแผนพลังงานไทย

ทราบหรือไม่ว่า SMR ใกล้ตัวเราเข้ามาทุกที! ล่าสุดในร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย (PDP) ฉบับใหม่ ได้เตรียมบรรจุโรงไฟฟ้า SMR โดยปรับเป้าหมายเพิ่มขึ้นจากเดิม 600 เมกะวัตต์ ก้าวกระโดดเป็น 2,400 เมกะวัตต์ เพื่อใช้เป็นโครงข่ายไฟฟ้าฐานที่มั่นคงและสะอาด รองรับการเติบโตแบบก้าวกระโดดของอุตสาหกรรม Data Center และยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ในประเทศ


💡 รู้หรือไม่? (Did you know?)

เตาปฏิกรณ์ Gen IV อย่าง LMFRs และ MSRs ไม่ได้มีดีแค่เรื่องความปลอดภัยขั้นสุดเท่านั้น แต่เทคโนโลยีเหล่านี้ยังถูกออกแบบมาให้สามารถนำกากเชื้อเพลิงใช้แล้ว (Spent Fuel) จากโรงไฟฟ้ารุ่นเก่า หรือแม้แต่เชื้อเพลิงทางเลือกใหม่อย่างทอเรียม (Thorium) มาหมุนเวียนใช้ผลิตพลังงานได้อีกด้วย!

เรียบเรียงโดย Thanataon Pornphatdetaudom, Ph.D

ตรวจสอบโดย Nantiya Thipthanaratchaphong, Ph.D

References :
logologologologo